Fort Winiary w Poznaniu. Część II. Cmentarze

Autor: Jarek Rostkowski (JaRost) / 2012-06-17

W poprzednim artykule starałem się przybliżyć w kilku zdaniach historię Fortu Winiary oraz opisać to co po nim zostało do dnia dzisiejszego. Celowo jednak pominąłem jeden charakterystyczny i ważny, z historycznego punktu widzenia, element – cmentarze. Niemal cały południowy stok poznańskiej cytadeli usiany jest nagrobkami żołnierzy i cywilów z różnych okresów XIX i XX wieku. I to właśnie z tej różnorodności postanowiłem opisać te miejsca wiecznego spoczynku w osobnym tekście. Historia pochówków na winiarskim stoku sięga pierwszej połowy XIX wieku, kiedy to założony został pruski cmentarz garnizonowy, po którym żadnego śladu nie uświadczymy. Z tego okresu pochodzi też cmentarz pobliskiej parafii św. Wojciecha na którym spoczywa 425 osób pochowanych w przeciągu lat 1863 – 1983. Pochowani na cmentarzu nie zawsze mogli spoczywać w pokoju. To właśnie tym zboczem wzgórza wspinali się cytadelowy oraz żołnierze RKKA podczas kilkudniowego szturmu. Do dziś na kamiennych nagrobkach widać ślady po toczonych walkach. I dotyczy to wszystkich cmentarzy przedwojennych zlokalizowanych u podnóża Fortu Winiary. Najbardziej wysuniętym na zachód cmentarzem jest polski cmentarz garnizonowy. W najstarszych kwaterach spoczywają polegli podczas Powstania Wielkopolskiego i Wojny polsko-bolszewickiej. W 1919 roku osobną kwaterę otrzymali poznańscy lotnicy. Rok 1922 przyjmuje za datę powstania „Nowego Cmentarza Garnizonowego”. Byli na nim chowani żołnierze zmarli na służbie w czasie pokoju. Co ciekawe na „starym” cmentarzu obowiązywała hierarchia pochówków. W dolnych rzędach chowani najbardziej zasłużeni żołnierze, a na samej górze samobójcy i wyznawcy innych religii. W nowszej części już tego nie przestrzegano, niewiele było także pochówków oficerów. Wyjątkiem była kwatera lotników, którą opiekowały się wojska powietrzne. Po II wojnie światowej była jedyną zadbaną kwaterą spośród wszystkich na Cmentarzu Garnizonowym. Pozostałą częścią opiekowała się parafia wojskowa. Nekropolia na której pochowano ponad 1,5 tysiąca żołnierzy po II Wojnie Światowej znajdowała się w opłakanym stanie. Inwentaryzację przeprowadzono dopiero 1967 roku, a 1975 przystąpiono do uporządkowania terenu. Każdy żołnierz zyskał prosty kamienny nagrobek w kształcie krzyża. W roku 2008 cześć mogił została odnowiona. Wśród pochowanych odnalazłem kilku weteranów z 1863 roku…Kierując się dalej na wschód mijamy opisany wcześniej cmentarz parafialny, i dochodzimy do Cmentarza Bohaterów Radzieckich, na którym spoczywa około 5 tysięcy ofiar walk o Fort Winiary. Powstał on na obszarze pruskiego cmentarza garnizonowego zniszczonego podczas szturmu w lutym 1945 roku. Większość nagrobków jest bardzo prosta w swojej formie. Jest jednak kilka odstępstw od reguły (oficerowie, odznaczeni). U podnóża poległych pilnują cztery haubice 1909/30, na samym szczycie góruje natomiast obelisk upamiętniający walki o Poznań. Ambasada Federacji Rosyjskiej przeprowadza prace renowacyjno-remontowe na terenie cmentarza, przez co poruszanie się na jego terenie jest nieco utrudnione. Następny sektor cmentarny to Cmentarz Bohaterów Polskich. Został stworzony równocześnie z Cmentarzem Bohaterów Radzieckich, a pierwszymi pochowanymi byli Polacy polegli w walkach o Cytadelę. Pochowano na nim także ofiary zamordowane w różnych miejscach kaźni na terenie Poznania i jego okolicach. Są na nim pochowane także ofiary Czerwca ’56. W sumie na cmentarzu spoczywają prochy 506 zidentyfikowanych oraz tysięcy nieznanych ofiar lat 1939-1956 o czym mówi prosty pomnik postawiony na samej górze wzniesienia. Tuż obok znajduje się Cmentarz Wojenny Wspólnoty Brytyjskiej, na którym pochowano 427 osób. Powstał on 1925 roku, kiedy to Wielka Brytania postanowiła zgrupować mogiły swoich obywateli poległych w czasach Wielkiej Wojny. Nekropolia podobnie jak inne z nią sąsiadujące poważnie ucierpiała na skutek walk. W 1946 roku specjalna komisja zajmująca się odszukiwaniem mogił poległych Brytyjczyków ponownie otworzyła cmentarz w Poznaniu. Sytuacja polityczna w powojennej Europie spowodowała jednak, że w latach późniejszych aż do roku 1955 Brytyjczycy nie mieli możliwości zająć się terenem cmentarza. Na mocy stosownych porozumień, w 1956 roku w Wielkiej Brytanii przywieziono nowe płyty nagrobne i postawiono „Krzyż Poświęcenia” pomiędzy nimi. Na cmentarzu pochowani się m.in. rozstrzelani bohaterowie „Wielkiej Ucieczki” ze Stalagu Luft III w Żaganiu. Ostatni pochówek odbył się w roku 1990. Nie ma co ukrywać, że cmentarz zarządzany przez Brytyjczyków jest utrzymany we wzorowym stanie. Nieco wyżej ulokowany został Cmentarz Prawosławny. Jest dość mocno zdewastowany przez walki z 1945 roku oraz upływający czas. Zachowało się dosłownie kilka nagrobków z mocno zatartymi napisami. Chowani na nim byli prawosławni mieszkańcy miasta oraz (według źródeł) carscy żołnierze, którzy po I Wojnie Światowej nie chcieli wracać do kraju rządzonego przez komunistów. Jeśli chodzi o całość to cmentarz jest pełen kontrastów. Obok odnowionych mogił cudzoziemców są potłuczone polskie nagrobki. Nie wiem czy jest to prawidłowy stan rzeczy. Chociaż z drugiej strony zniszczone nagrobki są świadectwem tragizmu tego miejsca…. Służby miejskie dbają o cmentarz głównie w ten sposób, że nie walają się po nim butelki po piwie a do grobów nie trzeba się przedzierać przez krzaki. Cmentarz żywa nieco na przełomie października i listopada, kiedy jest porządkowany przez wolontariuszy i pojawiają się na nim znicze przynoszone przez Poznaniaków. Codziennym, dużym problemem jest jednak traktowania miejsca wiecznego spoczynku tysięcy osób jako publicznej toalety dla psów. Niestety na prośby i uwagi właściciele nie reagują....PSW bliskim sąsiedztwie cmentarza, bo w fosie fortecznej ograniczającej go od północy, znajduje się jeszcze jedno zagadkowe i niepotwierdzone miejsce pochówku. Według niemieckich weteranów w tejże fosie pogrzebano spalonych żywcem w rannych Niemców. Przeprowadzone badania sondażowe niczego nie potwierdziły, więc spór między stronami o ekshumację lub postawienie krzyża trwa. Na południowym stoku Fortu Winiary odbyła się także ostatnia publiczna egzekucja w powojennej Polsce. 21 lipca 1946 roku o godzinie 7 rano został powieszony tam namiestnik Kraju Warty, Arthur Greiser.

Opinie (3)

Rumcajs

Bardzo ciekawy materiał. Przynajmniej dla mnie - osoby nie związanej z Poznaniem. Moje odwiedziny Cytadeli z konieczności czasowych ograniczały się tylko do niewielkich penetracji cmentarzy po obu stronach głównej alei. Może kiedyś uda mi się wygospodarować czas na zapoznanie się z większą częścią opisanych tu miejsc. [2012-06-17 00:00]

Pathe39

Na cmentarzu garnizonowym znajduje się 9 rozpoznanych grobów artylerzystów konnych z 7 DAK z Poznania. Tam chowano żołnierzy, którzy ponieśli śśmierc w wyniku wypadków, samobójstw i chorób. Stowarzyszenie nasze opiekuje się tymi grobami, a ponadto ze względu na dużą liczbę grobów NN symbolicznie zajmujemy się zawsze jednym wybranym NN. [2012-06-17 00:00]

Pathe39

Haubice które tam stoją to 152,4 mm. Z takimi własnie haubicami tylko w wersji wz.1910 na wojnę 1920 r. ruszył 7 PAC z Poznania. [2012-06-17 00:00]

Redakcja nie ponosi odpowiedzialności za komentarze Internautów.

Czytaj więcej

Portal Historyczny dobroni.pl - 2019

25 maja 2018 roku wchodzi w ycie Rozporzdzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 roku tzw. RODO. Nowe prawo nakada na nas obowizek uzyskania Twojej zgody na przetwarzanie przez nas danych osobowych w plikach cookies



Owiadczam, i zapoznaem sie z Polityk prywatnoci i zgadzam si na zapisywanie i przechowywanie w mojej przegldarce internetowej tzw. plikw cookies oraz na przetwarzanie zaszyfrowanych w nich danych osobowych pozostawianych w czasie korzystania z innych stron internetowych, serwisw oraz parametrw zapisywanych w plikach cookies w celach marketingowych, w tym na profilowanie i w celach analitycznych przez dobroni.pl, oraz ZAUFANYCH PARTNERW.

Administratorzy danych / Podmioty ktrym powierzenie przetwarzania powierzono

Hoblo Sp z o.o.,Warszawa 02-761, ul. Cypryjska 2G

Cele przetwarzania danych

1.marketing, w tym profilowanie i cele analityczne
2.wiadczenie usug drog elektroniczn
3.dopasowanie treci stron internetowych do preferencji i zainteresowa
4.wykrywanie botw i naduy w usugach
5.pomiary statystyczne i udoskonalenie usug (cele analityczne)


Podstawy prawne przetwarzania danych


1.marketing, w tym profilowanie oraz cele analityczne ? zgoda
2.wiadczenie usug drog elektroniczn - niezbdno danych do wiadczenia usugi
3.pozostae cele - uzasadniony interes administratora danych


Odbiorcy danych

Podmioty przetwarzajce dane na zlecenie administratora danych, w tym podmioty ZAUFANI PARTNERZY, agencje marketingowe oraz podmioty uprawnione do uzyskania danych na podstawie obowizujcego prawa.

Prawa osoby, ktrej dane dotycz

Prawo dania sprostowania, usunicia lub ograniczenia przetwarzania danych; prawo wycofania zgody na przetwarzanie danych osobowych. Inne prawa osoby, ktrej dane dotycz.

Informacje dodatkowe

Wicej o zasadach przetwarzania danych w ?Polityce prywatnoci?

Ustawienia